Νευροχειρουργός Νίκος Μαραθεύτης


  Επικοινωνία : 210 6416016

Υδροκέφαλος

 

 

Υδροκέφαλος είναι μια κατάσταση  του εγκεφάλου που χαρακτηρίζεται από παθολογική συγκέντρωση εγκεφαλονωτιαίου υγρού (ΕΝΥ). Το ΕΝΥ παράγεται μέσα σε ειδικούς θύλακες του εγκεφάλου που ονομάζονται κοιλίες. Το υγρό κυκλοφορεί γύρω από τον εγκέφαλο και το νωτιαίο μυελό, λειτουργώντας προστατευτικά και υποστηρικτικά για το κεντρικό νευρικό σύστημα. Παράγεται συνεχώς και αναρροφάται με ρυθμό περίπου μισού λίτρου την ημέρα. Σε παθολογικές καταστάσεις μπορεί να συσσωρευτεί μέσα στις κοιλίες του εγκεφάλου, ή και γύρω από αυτόν. Έτσι οι κοιλίες διογκώνονται, κάτι που μπορεί να γίνει εμφανές με μια αξονική ή μαγνητική τομογραφία εγκεφάλου. Η υπερβολική συσσώρευση ΕΝΥ ονομάζεται υδροκέφαλος και μπορεί να συνοδεύεται από αύξηση της ενδοκράνιας πίεσης, μια κατάσταση που μπορεί να είναι ιδιαίτερα απειλητική για την υγεία. Ο υδροκέφαλος μπορεί να προκύψει είτε από μια απόφραξη στην φυσιολογική κυκλοφορία του υγρού, είτε σε διαταραχή της επαναρρόφησής του, είτε σε περίπτωση υπερπαραγωγής του.

Αποφρακτικός

Στον αποφρακτικό υδροκέφαλο,υπάρχει κάποιο εμπόδιο στην ομαλή κυκλοφορία και παροχέτευση του εγκεφαλονωτιαίου υγρού. Μπορεί να οφείλεται σε μια στένωση (πχ στένωση του υδραγωγού του εγκεφάλου) ή σε πίεση των κοιλοτήτων που αθροίζουν το υγρό λόγω κάποιου όγκου ή άλλου αιτίου. Για να αντιμετωπιστεί πρέπει να λυθεί το κώλυμα (πχ να αφαιρεθεί ο όγκος), ή να βρεθεί μια εναλλακτική οδός αποχέτευσης του υγρού (τοποθέτηση βαλβίδας ή μια χειρουργική επέμβαση που γίνεται ενδοσκοπικά και ονομάζεται 3η κοιλιοστομία).

Μη αποφρακτικός (επικοινωνών)

Στην περίπτωση αυτή δεν υπάρχει κάποιο κώλυμα στην κυκλοφορία του υγρού αλλά στην απορρόφησή του από τα σημεία όπου το υγρό μεταπηδά στη φλεβική κυκλοφορία (στο αίμα). Η θεραπεία και πάλι είναι η τοποθέτηση βαλβίδας και να αποσυμπιεστεί ο εγκέφαλος και το υγρό να διοχετευτεί σε άλλες κοιλότητες του σώματος (πχ στην περιτοναϊκή κοιλότητα, δηλαδή στην κοιλιά του ασθενούς.

Παιδικός υδροκέφαλος

Το μεγαλύτερο ποσοστό των περιπτώσεων υδροκεφαλίας συναντάται στην παιδική ηλικία, λόγω είτε μιας αναπτυξιακής διαταραχής των ανατομικών στοιχείων του εγκεφάλου και του κρανίου, είτε λόγω όγκου ή άλλης δυσπλασίας. Είναι εξαιρετικά σημαντικό ο παιδίατρος να διαγιγνώσκει άμεσα την υδροκεφαλία και να παραπέμπει τις περιπτώσεις στο νευροχειρουργό για περαιτέρω διερεύνηση, θεραπεία και παρακολούθηση. Η ανάπτυξη υδροκεφαλίας που δεν αντιμετωπίζεται έγκαιρα μπορεί να έχει τραγικές επιπτώσεις στην υγεία και την ανάπτυξη ενός παιδιού. Η αύξηση της ενδοκράνιας πίεσης μπορεί να απειλήσει άμεσα τη ζωή του παιδιού και να απαιτεί επείγουσα νευροχειρουργική αντιμετώπιση. Διαβάστε περισσότερα για τον παιδικό υδροκέφαλο.

Υδροκέφαλος Φυσιολογικής Πίεσης

Ο υδροκέφαλος φυσιολογικής πίεσης είναι ένα σύνδρομο που παρατηρείται κυρίως σε άτομα της τρίτης ηλικίας. Το ΕΝΥ συσσωρεύεται στις κοιλίες του εγκεφάλου και οι κοιλίες διογκώνονται, αλλά αυτό δεν συνοδεύεται απαραίτητα από αυξημένη ενδοκράνια πίεση. Το σύνδρομο περιλαμβάνει 3 βασικά συμπτώματα: διαταραχές στη βάδιση, ήπια άνοια και διαταραχές στον έλεγχο της ούρησης.  Αυτό το είδος υδροκεφάλου μπορεί να παρατηρηθεί μετά από τραύμα ή λοίμωξη του εγκεφάλου, αν και στις περισσότερες περιπτώσεις δεν ανευρίσκεται κάποιο αίτιο.
Στην τρίτη ηλικία μπορεί να παρατηρηθούν συμπτώματα διαταραχές βάδισης, άνοια, διαταραχές της μνήμης και του ελέγχου της ούρησης και από άλλες παθολογικές καταστάσεις, όπως νόσος Alzheimer, ή αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια. Μερικές φορές η διάγνωση είναι δύσκολη και απαιτείται συνεργασία ειδικών όπως ο νευρολόγος, ο νευροχειρουργός, ο οικογενειακός γιατρός και ο ψυχολόγος.

Συχνές Ερωτήσεις

Τι μπορώ να περιμένω μετά την χειρουργική επέμβαση;

Συνήθως η βελτίωση γίνεται αισθητή μερικές μέρες μετά την επέμβαση. Απαιτείται παρακολούθηση του ασθενούς και μετά την έξοδο από το νοσοκομείο. Μπορεί να χρειαστεί μετεγχειρητική επαναρύθμιση της βαλβίδας, η οποία γίνεται εύκολα στο ιατρείο, χωρίς να απαιτείται καμία επεμβατική ή αιματηρή πράξη. Αν και δεν μπορεί ποτέ κανείς να εγγυηθεί 100% αποτελεσματικότητα και βελτίωση των συμπτωμάτων, τα πλεονεκτήματα της επέμβασης στους ασθενείς που την χρειάζονται είναι πολύ σημαντικά και εντυπωσιακά. Υπερτερούν σαφώς των κινδύνων της επέμβασης και των πιθανών επιπλοκών της.

Τί είναι η «Ενδοσκοπική Τρίτη Κοιλιοστομία»;

Η χρήση του νευροχειρουργικού ενδοσκοπίου έχει δώσει νέες θεραπευτικές δυνατότητες, σε πολλές παθήσεις όπως και ο υδροκέφαλος. Συχνά, αντί να τοποθετηθεί μια βαλβίδα, που ως ξένο σώμα μέσα στον εγκέφαλο και τον οργανισμό, μπορεί να εκτεθεί σε λοιμώξεις, δυσλειτουργίες και άλλα προβλήματα, δοκιμάζουμε πρώτα να διανοίξουμε εσωτερικά στον εγκέφαλο μια εναλλακτική οδό παροχέτευσης του υγρού. Μια μέθοδος είναι η «τρίτη κοιλιοστομία», όπου ανοίγεται μια οπή στο έδαφος (το κάτω μέρος) της τρίτης (από τις 4 συνολικά) κοιλίας του εγκεφάλου, δηλαδή σε έναν από τους 4 χώρους συσσώρευσης του εγκεφαλονωτιαίου υγρού. Πολύ συχνά αυτή η μέθοδος λύνει το πρόβλημα, ή κερδίζουμε πολύτιμο χρόνο, αποφεύγοντας να τοποθετήσουμε μια βαλβίδα σε ένα πολύ μικρό παιδί. Η βαλβίδα μπορεί να χρειαστεί να τοποθετηθεί σε μεγαλύτερη ηλικία, όταν ο οργανισμός του παιδιού έχει ισχυροποιηθεί, ή και ποτέ. Δεν είναι πάντως όλα τα παιδιά κατάλληλοι υποψήφιοι για την επέμβαση αυτή.

Πώς θα καταλάβω αν πάσχω από υδροκέφαλο φυσιολογικής πίεσης;

Η κλινική εξέταση και η αξονική και μαγνητική τομογραφία δεν αρκούν συνήθως. Αν υπάρχουν τα παραπάνω συμπτώματα και επιτείνονται σταδιακά, απαιτείται εκτίμηση από τον ειδικό, με εμπειρία στην διάγνωση και τη θεραπεία αυτής της κατάστασης. Η κλινική υποψία τίθεται συνήθως πρώτα από τον οικογενειακό γιατρό, τον παθολόγο ή τον νευρολόγο. Αν ο ασθενής απευθυνθεί εγκαίρως σε νευροχειρουργό, η έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία μπορεί να έχει θεαματικά αποτελέσματα στην βελτίωση της ποιότητας ζωής και την λειτουργικότητα του ασθενούς.

Πώς γίνεται η διάγνωση του παιδικού υδροκεφάλου;

Υδροκέφαλος σημαίνει αυξημένη ποσότητα εγκεφαλονωταίου υγρού μέσα στο κρανίο, δηλαδή γύρω και μέσα στον εγκέφαλο. Η κλινική διάγνωση γίνεται συνήθως από τον παιδίατρο που παρακολουθεί το παιδί. Το συχνότερο εύρημα, ιδίως σε νεογέννητα και σε μωρά ηλικίας μηνών, είναι η δυσανάλογα μεγάλη αύξηση της περιμέτρου της κεφαλής του παιδιού.
Στα μεγαλύτερα παιδιά, παρατηρούνται συμπτώματα αυξημένης ενδοκράνιας πίεσης. Το παιδί μπορεί να παραπονείται για πονοκέφαλο, να κάνει συχνούς απότομους εμέτους, ιδίως το πρωί, να κοιμάται υπερβολικά (αν και αυτό είναι σχετικό) και να επιβραδύνεται η ψυχοκινητική του ανάπτυξη. Αυτό συμβαίνει γιατί τα οστά του κρανίου δεν αφήνουν πλέον κενά στον θόλο του κρανίου, άρα το μέγεθος της κεφαλής δεν μπορεί να αυξάνεται τόσο πολύ ώστε να μην πιέζεται ο εγκέφαλος από το πλεονάζον εγκεφαλονωτιαίο υγρό. Η διάγνωση τεκμηριώνεται με αξονική/μαγνητική τομογραφία εγκεφάλου.
Σε νεογέννητα μωρά μπορεί να γίνει και υπέρηχος του κρανίου.
Η αύξηση της ενδοκράνιας πίεσης μπορεί να διαπιστωθεί και από τον οφθαλμίατρο με μια εξέταση που λέγεται βυθοσκόπηση και μπορεί να αποκαλύψει «οίδημα οπτικών θηλών», δηλαδή αυξημένη πίεση στο σημείο όπου το οπτικό νεύρο περνά από τον εγκέφαλο στον βυθό του οφθαλμού.

Μπορεί να αντιμετωπιστεί ο υδροκέφαλος φυσιολογικής πίεσης;

Για να γίνει η διάγνωση μπορεί να απαιτηθούν και ειδικές νευροχειρουργικές δοκιμασίες προσωρινής παροχέτευσης ποσότητας ΕΝΥ. Αν τα συμπτώματα του ασθενούς βελτιωθούν με τις δοκιμασίες αυτές τότε μπορεί να τεθεί η διάγνωση. Τότε μπορεί να τοποθετηθεί ειδικός εσωτερικός μόνιμος σωληνίσκος παροχέτευσης του υγρού από τον εγκέφαλο προς κάποια άλλη κοιλότητα του σώματος, συνήθως της κοιλιακής κοιλότητας. Η επέμβαση που απαιτείται είναι τεχνικά αρκετά απλή, αν και πάντα υπάρχουν κίνδυνοι αποτυχίας, απόφραξης του σωληνίσκου, ή λοίμωξης. Συνήθως λίγες μέρες μετά την τοποθέτηση της βαλβίδας βελτιώνεται σταθερά η βάδιση, η μνήμη και ο έλεγχος της ούρησης, αν και κάποια συμπτώματα μπορεί να επιμείνουν επί μακρόν.

Το παιδί μου πάσχει από υδροκέφαλο. Χρειάζεται οπωσδήποτε χειρουργείο;

Όχι πάντα. Έχει σημασία το αίτιο που τον προκαλεί και ο βαθμός του κωλύματος. Αν είναι αποφρακτικού τύπου, δηλαδή υπάρχει κάποιο κώλυμα που εμποδίζει την παροχέτευση του πλεονάζοντος υγρού, όπως συμβαίνει στην λεγόμενη «στένωση του υδραγωγού», τότε μπορεί να απαιτηθεί η διάνοιξη άλλης εναλλακτικής οδού για να παροχετεύεται το υγρό και να μην πιέζει τον εγκέφαλο. Αν ο υδροκέφαλος είναι σχετικά περιορισμένος και δεν προκαλούνται συμπτώματα ή παθολογική αύξηση της περιμέτρου της κεφαλής, τότε χαρακτηρίζεται «αντιρροπούμενος» και μπορεί το παιδί να παρακολουθείται με τακτικές μαγνητικές τομογραφίες και μελέτη της ροής του εγκεφαλονωτιαίου υγρού (εξέταση που γίνεται παράλληλα με την μαγνητική τομογραφία). Μπορεί όμως ο υδροκέφαλος να προκαλείται από άλλα αίτια, όπως είναι οι όγκοι ή άλλες ανατομικές ανωμαλίες. Στις περιπτώσεις αυτές χρειάζεται επέμβαση όχι μόνο για την ανακούφιση του υδροκεφάλου, αλλά και για διάγνωση και θεραπεία της συνοδού πάθησης.